Klasyczna nauka o polityce a filozofia społeczna

“Klasyczna wykształcenie o polityce a miłość mądrości społeczna” jest jednym z pism zawartych w “Teorii i praktyce” Jürgena Habermasa, opublikowanej w Polsce w 1983 r.

Spis treści

//

Obliczenie zysków i strat w pobliżu porównaniu nowożytnego i klasycznego sposobu studiowania

W początkach nowożytności odmawiano polityce miejsca w obrębie filozofii, była do tej pory częścią filozofii praktycznej w ujęciu arystotelowskim. Hobbes zawziętość odrzucił klasyczna tradycję dwaj wieki wprzódy zanim ta definitywnie wygasła.

Dawna gra polityczna stała się obca z 3 względów:

  1. Wolność wewnętrzna jest jawnie odróżniana od legalności jej działania zewnętrznego (a nie, iż nie wcześniej politykja daje obywatelowi traf dobrego życia i iż gość jest w ogóle zoon politikon- nie być może realizować swej natury na zewnątrz miastem)
  2. Największe korzyści daje rodzajowi ludzkiemu kwalifikacja- sprawność, a przede wszystkim polityczna sposób wykonywania właściwego urządzenia państwa dokąd wpierw praxis nie ma nul wspólnego z techne, umiejętnym wytwarzaniem dzieł
  3. Polityka ma dodatnio wpływać poznaniu istoty sprawiedliwości, to jest ustawy i umowy. Poznajemy myśl o tak duża liczba o w jakim stopniu potrafimy go sami stworzyć

Różnice pośród podejściem nowożytnym a klasycznym:

  • filozofia społeczna ma kopnąć niezmienne okoliczności słusznego ustroju państwowego i społecznego
  • wystarczy należycie stworzyć reguły, układy i instytucje
  • ludzkie styl życia bierze się poniżej uwagę tylko jak materiał

Gra polityczna oderwana od moralności nie daje wskazówek, w jaki sposób akuratnie i sprawiedliwie żyć, owszem umożliwia wygodne żywot w ramach adekwatnie zbudowanego porządku. Zmienia się temat nauki politycznej. Ustawienie cnotliwego postępowania zmienia się w regulacje stosunków społecznych. Działalność polityczna staje się filozofią społecznej rzeczywistości, dziś zaliczamy naukową politykę do nauk społecznych.

Tomistyczna koncept arystotelowskiej polityki: zoon politikon w charakterze animal sociale

Jak doszło do przekształcenia klasycznej polityki w nowożytną filozofię społeczną wśród Arystotelesem a Hobbesem?

Arystoteles uważa, iż polis troszczy się o cnotę swoich obywateli (struktura ów w nie całkiem rzymskim otrzymuje nazwa societas-> co oznacza stosunek państw jakże i organizacja obywateli), zapewnia wszystkim systematyczne źródła utrzymania. Polis określa się przez opozycje do oikos. Hobbes posługuje się konstrukcją stosunków regulowanych przez reguła prywatne i chronionych przez państwowa suwerenność

W charakterze rozjemca stoi Tomasz z Akwinu, jaki uważa, iż państwo założone zostaje po to, by dać możliwość obywatelom doznanie, to istnieje przed chwilą po to, by dać możliwość im dobre żywot; umożliwia swoim obywatelom cnotliwe postępowanie a tym samym dobre byt. Z drugiej okolica civitas stała się societas, jako że zwierzchnictwo oikodespoty było jednowładztwem- monarchią. Mistrzostwo w polis było panowaniem powyżej ludźmi wolnymi i równymi- politują. Przeciwstawienie polis i oikos zostaje sprowadzona do wspólnego mianownika societas. Tomasz przekształca arystotelowską politykę w filozofię społeczną, trzymając się tradycji zachowując stosunek etyki z polityką.

Zerwanie z tradycją: nowożytne termin rzeczywistości politycznej i społecznej w świecie realistycznej polityki i w świecie utopii. Machiavelli i Morus

Nowożytni myśliciele nie pytają aktualnie, w jaki sposób ongiś, o etykę dobrego, godnego życia, natomiast o faktyczne sytuacja przeżycia. Chodzi za pośrednictwem o potwierdzenie życia fizycznego, fizycznego elementarne przeżycie. Habermas stawiając zapytanie: Jakim sposobem siła robocza mogą technicznie przewyższyć zagrażające im zło naturalne? Odpowiada, że punktem wyjścia kto przyjęli myśliciele to: gwałtowna zejście z rąk bliźniego, zgon z głodu czy też w efekt nędzy. Machiavelli laska o polityczne, Morus o społeczno- ekonomiczne gwarancje reprodukcji życia. Nim koniecznością obrony własnego życia przypuszczalnie wyzwolić ludzi skuteczna sposób wykonywania zdobywania i utrzymania władzy, właściwa zrzeszenie porządku społecznego. Metodycznym warunkiem utrzymania życia wydaje się pośpiech broni czy też organizacje środków do życia. Natomiast trzecie zło naturalne to „sztuczne” zło panowania człowieka ponad człowiekiem, po to ażeby skrzywdzonym i poniżonym pomóc w odzyskaniu godności i spokoju. Machiavelli i Morus zyskują nieznany obręb badań w stosunku do dawnej polityki, bo obaj wydzielają strukturę panowania z kontekstu etycznego. Arystoteles z zasady nie wprowadzał rozróżnienia pośród ustrojem politycznym o etosem życia obywatelskiego obywatelskiego mieście. Machiavelli i Morus dokonali rozdziału polityki od etyki. Naczelna dewiza nowej polityki brzmi: „niech więc książę oblicza się do tego stopnia, by osiągać sukces i udźwignąć państwo, w takim razie środki będą nieustannie uważane za godziwe”. Jakim sposobem u Machiavellego sprawność utrzymania władzy do tego stopnia u Morusa zrzeszenie społecznego porządku jest moralnie neutralna. Żadna z nich nie zajmuje się zagadnieniami praktycznymi przed chwilą technicznymi. Projektują modele, badają dziewiczy kraina, kto się im ukazał, w sztucznych warunkach. Machiavelli za zamierzenie grzeczny techniki przyjmuje konfirmacja książęcej potęgi w stosunkach zewnętrznych tudzież koherencja i przestrzeganie poddanych w stosunkach wewnętrznych. Eksperymentalna postępowanie Machiavellego posługuje się fikcją, którą jest absolutna swoboda racjonalnego wyboru środków zapewniających wikt władzy w stanie wyjątkowym, na kto składa się ukryta walka domowa, przypuszczalny opór i faktyczne groźba za okolica wrogich konkurentów. Morus podaje przypadek społecznej organizacji możliwej w warunkach empirycznych. Celem organizacji ma być dostatek wolnych obywateli. Postępowanie eksperymentalna oddziela reprodukcje życia społecznego od czynników politycznych (wojny, publiczne władza, prywatna cecha). Założenie pozwala zrobić algorytm, w których instytucjach społecznych jest dozwolone zniżyć do ich znaczenia instrumentalnego. Morus analizuje w jaki sposób społem z troską o przyrzeczenie środków do życia znikają przyczyny przestępstw kryminalnych, przypadek zróżnicowania prestiżu społecznego ze względu na arsenał natomiast nieodzowność legalizacji wyzysku. Widzialny staje się dziejowy relacja pośród społecznym rozwarstwieniem i polityką panowania, a zrzeszenie społecznej pracy, z drugiej.

Modyfikacja nastawienia metodycznego: od praktycznej wiedzy do pragmatycznego opanowania techniki władzy i organizacji społeczeństwa

Ograniczenie materii i metody w ukazaniu różnicy miedzy Machiavellim i Morusem o Hobbesem.

Habermas uważa, iż Machiavelli ignoruje historyczne funkcja rozwoju sfery społeczeństwa obywatelskiego; Morus ignoruje polityczne fakty, wynikające z konkurencji suwerennych pastw; Hobbes podejmuje systematyczne obowiązek naturalnoprawnej konstrukcji suwerenności dlatego że właśnie on ma przypadek zobaczyć suprema potestas władców, właśnie w jej funkcjonalnym związku z societas idącą w kierunku społeczeństwa obywatelskiego. Hobbes w tym momencie wówczas usprawiedliwia utwierdzanie zewnętrznej suwerenności państwa wewnętrznymi funkcjami władzy zwierzchniej,. Wojsko ta ma być gwarancją opartych na umowie stosunków ludzi prywatnych. Tu porozumienie społeczna i układ o zwierzchnictwo zbiega się albowiem suzeren posiada kompetencje jurysdykcji i wykonywania kar. Sprawuje władzę polityczną w sensie Machiavellego, ów ilość uprzejmy ‘bellum omnium In omnes’ ma być zniesiony, narwany element grzeczny zneutralizowany w duchu pacyfistycznym na obiekt racjonalnej organizacji społeczeństwa, do czego zmierzała państwo idealne Morusa. Hobbes przezwycięża do tej pory radykalniej metodologiczne słabości Machiavellego i Morusa. Oni zatrzymują się w połowie wartościowy: zerwali metodycznie z założeniami tradycji i perspektywę polityczna zastąpili problematyką techniczną, gdyż nie mieli w dalszym ciągu ścisłej metody poznawczej Kartezjusza ani skutecznej metody badawczej Galileusza. Morus doszedł pragmatycznie do przekonania, iż „w dowolnym miejscu jest właściwość prywatna, dokąd wsio mierzy się wartością pieniędzy, w tamtym miejscu nie jest dozwolone spodziewać się ani sprawiedliwości ani społecznego dobrobytu”. Nie próbuje w tryb prawdziwy przynieść tej hipotezy rozumianej w charakterze zapewnienie empiryczne, wprost przeciwnie zarysowuje modle ustroju bazujący na poprawnie zmienionych warunkach. W ów postępowanie wolno sobie przedstawić egzystencja takiego stanu społecznego pod ręką założeniu, iż spełnione są pewne sytuacja empiryczne. Do tego stopnia zatem socjotechniczna prawidło- ilość prawdziwy ma się zmienić w liczebność sprzyjający- kontrolowana jest za pośrednictwem przy względem zgodności z wszystkimi dotychczasowymi doświadczeniami. Machiavelli przemienia praktyczna wiedzę polityczną w techniczna biegłość. Politykę sprowadza do rzemieślniczej znajomości reguł sztuki strategii mając na myśli sztukę wojenną, dokąd surowcem, jaki przetwarza nie są przedmioty naturalne, lecz ludzkie użytek. Potem Habermas dochodzi do tego, iż biegłość w zdobywaniu i utrzymaniu władzy wynika z przeniesienia rzeczywistej „techne” na wykluczający do tej pory na rzecz phronesis okręg staż, natomiast nieobecność jej nadal w pełni naukowej precyzji, jaka odznacza się wyliczona sposób wykonywania. Machiavelli i Morus przełamali nieprzekraczalną w klasycznej filozofii barierę pośród praxis i poesis, poszukiwali względnej pewności rzemieślniczo-technicznej wiedzy na obszarze zastrzeżonym do tej pory na rzecz praktycznej mądrości. Zamiaru tego nie wolno radykalnie dopiąć celu, dopóki sama zasób wiedzy techniczna nie zyska mocnych podstaw teoretycznych u dotychczasowych pragmatycznych. By tak bardzo się stało Habermas uważa, iż musiała napawać w dalszym ciągu jedna szlaban: grecko- chrześcijański inicjatywa vita contemplativa ponad vita activa, marginalizacja staż z obszaru teorii. Zamierzenie kognitywny nowożytnej nauki, w jej początkach, kierował się obiektywnie intencją nowych badań od czasów Galileusza było spełnić kwalifikacja wywołania naturalnych zdarzeń samemu, tak bardzo jakże to czyni gatunek. Założenie ocenia się wedle zdolności sztucznego reprodukowania procesów naturalnych. Nowym miara prawdziwości teorii (tuż przy logicznej konkluzywności) staje się pełne przekonanie sposób wykonywania: poznajemy jakikolwiek sprawa, o tak dalece umiemy go wytworzyć.

Hobbesa umotywowanie filozofii społecznej w charakterze nauki: technika naturalnych pożądań jak pochodzenie norm rozumu naturalnego

Związek zwierzchnictwo i societas, integralność państwa i społeczeństwa ugruntowana była w klasycznym niespełna naturalnym- nazwy res publica i societas civilis występowały jak synonimy. Reguła staje się ogółem pozytywnych reguł, jakie jednostki stwarzają sobie w drodze umowy, praworządność to poszanowanie tych umów. O tak duża liczba o tak jak zachodzą dwoje wielkie procesy, z korzeniami zmieniające relacja zwierzchnictwo i societas: to jest centralizacja i biurokratyzacja panowania w nowożytnym aparacie państwowym ustroju feudalnego natomiast augmentacja kapitalistycznej wymiany towarowej i stopniowe przemiany sposobu produkcji związanego z gospodarką domową. Podstawową kategorią racjonalnego prawa naturalnego to pactum i maiestas, umowę traktuje się jak sprzęt, które zobowiązuje państwo do pełnienia funkcji –sprawowania prawnie monopolistycznej władzy w służbie pokoju i porządku a przyrzeczenie dobrobytu Hobbes łącząc trzy ogół zagadnień to znaczy odniesienie przyczynowy, (to znaczy - Z jakiego powodu jednostki zawierają umowy?, Z jakiego powodu respektują obowiązujące umowy?, Z jakiego powodu suwerenne mistrzostwo jest uważane za konsekwencja umów?), przekształca reguła naturalne w naukę. I ta wykształcenie spełnia zadania, jeżeli będziemy studiować skutki znając modus powstawania rzeczy, ewentualnie insurekcja rzeczy, znając pokłosie. Elementem związku przyczynowego jest słuszność. Hobbes zmienia osoba prawa. Miast animal sociale podstawia animal politicum w sensie Machiavellego, by dać zobaczyć, iż kanon wszystkich do w sumie musi wywoływać w konsekwencji zabijający liczba wzajemnego rozszarpywania się. Powstaje w ów strategia pozór, ażeby cykliczność stanu naturalnego była pojęta normatywnie.

Antynomiczność pierwsza: abdykacja z liberalnych treści na obiekt absolutystycznej formy ich usankcjonowania

Habermas uważa, iż skonstruowane przez Hobbesa na gruncie prawa naturalnego absolutystyczne państwo jest liberalne, do którego zalicza się najważniejsze zasady:

  1. Panowanie jest instytucją służącą pokojowi, dobrobytu.; warunkiem takiego życia jest korzystanie z własności, którą wolno niezbyt dokładnie rozporządzać
  2. Panujący troszczy się o dostatek obywateli wydając odpowiednie ustawy
  3. Ustawy mają kierunek formalnych i ogólnych norm. Formalność zapewnia obywatelom autonomia w sensie swobody działania. Ogólność zapewnia gwarancję formalnej równości praw i obowiązków
  4. Panujący stara się, by możliwie mała wartość ustaw zapewniała możliwie dużej liczbie obywateli przyjemne byt, utrzymuje pokój do wewnątrz państwa

Istotą państwa jest dać możliwość egzystencja liberalnego społeczeństwa, z tego względu Hobbes konstruuje niezawisłość w postaci panowania absolutnego, kto wynika z Machiavellowskiego założenia politycznego stanu natury. Poziom ów jest dozwolone dać w zamian dopiero co stanem pokoju. Uważanie państwa musi być bezwzględny, podziękowanie temu mogłaby wymusić wszystkich do pokojowego współżycia. Koronowany władca jest wyłącznym ustawodawcą on wyrokuje o ustawach. I tu wolno podać do wiadomości na subtelność wśród monarchią a tyranią, wśród panowaniem zgodnym z prawem a panowaniem despotycznym jest w praktyce niedopuszczalne. Liberalna wydźwięk państwa zostaje pochłonięta przez jego władza absolutna (Lewiatan). Liberalne treści prawa naturalnego zostają poświęcone na rzecz absolutystycznej formy ich usankcjonowania.

Antynomiczność druga: praktyczna niemoc socjologicznej wiedzy o władzy

Hobbes bada mechanikę stosunków społecznych „wypada należnie pomyśleć, jaka jest rodzaj ludzka, podziękowanie jakim swym cechom gość odpowiedni jest scalać się z innymi w państwo, a podziękowanie jakim nie jest umiejętny, i w który procedura kadry, którzy chcą połączyć się wszystkiego, winni się porozumieć ze sobą”. Wychowanie posługuje się analizą przyczynową również w dziedzinie filozofii społecznej, struktura prawa naturalnego ma wyeksplikować działalność aparatu państwowego. Ta sama zasób wiedzy prawdopodobnie być zastosowana prognostycznie i pomóc w sanacji zagrożonego porządku państwowego.

Podejście teorii do staż w filozofii społecznej XVIIIw. Kłopot dialektycznego powrotu teorii społeczeństwa do horyzontu doświadczeń praktycznej świadomości

Projekt unaukowienia klasycznej polityki 2 tendencje:

  1. Próba związania naturalnych praw stanu społecznego bez ogródek z prawami natury w taki podejście, by zniknąć zarówno teoretycznie trudnego momentu przejścia od naturalnego faktu wojny wszystkich przeciw wszystkim, do wynikających z prawa naturalnego norm stanu obywatelskiego
  2. Teoria społeczeństwa obywatelskiego zostaje uzupełniona teorią politycznej opinii publicznej-> projekt nastawiona na rola techniczne, pozostaje w dysproporcji do staż pertraktujących pertraktujących działających obywateli. Zatuszowany przez Hobbesa miara przejścia teorii w praktykę został na świeżo wydobyty na jaw przy nazwą opinii publicznej. Sława publiczna to oświecony wtwór wspólnej i publicznej, kierowanej przez filozofów, przedstawicieli nowoczesnej nauki, refleksji ponad podstawami społecznego porządku. Reasumuje pani naturalne prawa tego porządku w postaci praktycznej pewności działających obywateli, sam jeden nie panuje, jakkolwiek posiadający dużą wiedzę zwierzchnik forsowny jest inspirować się jej poglądami.

Bibliografia

J. Habermas, Klasyczna wykształcenie o polityce a miłość mądrości społeczna Założenie i doświadczenie, Gród nad Wisłą 1983

J. Habermas, Transakcje konstytuujące noeza, Colloquia Communia, 1985 nr 2

your ads here (468x60) - after 1st post.

Politologia

Politologia to jedna z nauk społecznych, zajmująca się polityką rozumianą jak całość działalności związanej ze sprawowaniem władzy politycznej, jej funkcją i rolą w życiu społecznym, teorią jej organizacji, funkcjami i charakterem państwa i międzynarodowych organizacji politycznych .

Anglosasi na epitet politologii używają terminu political science, a Francuzi - sciences politiques. Zebranie politologów w Paryżu (1948) wobec egidą UNESCO zdecydowała o przyjęciu terminu nauka polityczna. W Polsce długo istniało niuans na nauki polityczne (zajmujące się polityką), np. wykształcenie o państwie, system gospodarczy polityczna, perypetie polityczna, losy myśli społecznej, socjologia stosunków politycznych, działalność polityczna społeczna, geografia polityczna itp., zaś na naukę o polityce.

Spis treści

//

Spis problemów badawczych

Paryska rada opracowała następującą listę problemów, którymi powinna pochłaniać się politologia:

  • Ogólna projekt polityczna
    • teoria polityczna
    • historia myśli politycznej
  • Instytucje polityczne
    • konstytucja
    • władza centralna
    • władza regionalna i lokalna
    • administracja publiczna
    • funkcje ekonomiczne i społeczne rządu
    • instytucje polityczne porównawcze
  • Partie, grupy i sława publiczna
    • partie polityczne
    • grupy i stowarzyszenia
    • udział obywateli w zarządzaniu
    • opinia publiczna
  • Stosunki międzynarodowe
    • polityka międzynarodowa
    • organizacje międzynarodowe
    • prawo międzynarodowe

W polskiej literaturze przyjmuje się rozbicie na pięć działów nauki o polityce:

  • teoria polityki
  • systemy polityczne a ich funkcjonowanie
  • ruchy i doktryny polityczne (perypetie i współczesność)
  • współczesne układy międzynarodowe
  • polityki szczegółowe (np. gospodarcza, społeczna, ekologiczna itp.)

Krótka perypetie politologii

Kolebką rozważań ponad polityką jest starożytna Hellada; zajmowali się nimi najwięksi filozofowie, wśród innymi Demokryt z Abdery, opowiadający się za demokratyczną formą rządów, Platon, będący teoretykiem państwa totalitarnego to znaczy Arystoteles, kto zwracał uwagę na niezbędność lawirowania między sprzecznymi interesami różnych grup społecznych.

W średniowieczu sprawa polityczna w Europie rozwijana była głównie w obrębie ideologii chrześcijańskiej (na przypadek Tomasz z Akwinu), choć istnieli również myśliciele niezależni od Kościoła (na przypadek Marsyliusz z Padwy).

Przełomem w myśleniu o polityce stało się renesans, przede wszystkim zaś ideologia Niccolò Machiavellego z jej centralną ideą “zamiar uświęca środki”.

XVII i XVIII stulecie to miesiączkowanie wielkich teoretyków państwa liberalnego (John Locke, Jean Jacques Rousseau) pozostających w stałym sporze z wcześniejszymi teoretykami “oświeconego absolutyzmu” (Thomas Hobbes - stwórca koncepcji “wojny wszystkich ze wszystkimi”, Charles Louis Montesqieu - skryba koncepcji trójpodziału władzy). W trakcie Wielkiej Rewolucji Francuskiej narodziły się istniejące do dziś główne ideologie polityczne (liberalizm, wstecznictwo, socjalizm).

Wiek XIX to start krystalizowania się partii politycznych i rozwoju innych instytucji demokratycznych. Na ów stulecie przypada również wyodrębnianie się politologii w charakterze osobnej dyscypliny naukowej: od 1819 roku nauczano jej na niektórych francuskich uniwersytetach, w 1872 roku powstała w Paryżu École Libre de Science Politique, a w 1876 na Columbia University założono Graduate School of Political Science.

Nauki polityczne w Polsce

W Polsce nauki polityczne wyodrębniła się z innych nauk społecznych na początku XX wieku - w 1902 roku we Lwowie powstała Buda Nauk Politycznych. W okresie międzywojennym największą uczelnią politologiczną była Buda Nauk Politycznych w Krakowie. Po II wojnie światowej nastąpiło w oddali idące nałóg nauk politycznych od oficjalnej ideologii,spotęgowane po 1948 roku zlikwidowaniem politologii akademickiej i zastąpieniem jej tzw. naukowym socjalizmem i zwulgaryzowaną, stalinowską wersją marksizmu. Restauracja politologii, związane z postępującymi ewolucyjnie po Październiku 1956 roku procesami detotalitaryzacji, zapoczątkowało tworzenie w 1967 roku Instytutu Nauk Politycznych w Uniwersytecie Warszawskim. Dziewiczy praca doktorska z politologii obroniono w tym Instytucie w 1971 roku, a habilitacje w połowie lat siedemdziesiątych. W latach siedemdziesiątych powstawały politologiczne ośrodki dydaktyczne i badawcze w innych polskich uniwersytetach. Obecnie nauki polityczne jest w Polsce dyscypliną badaną i nauczaną w niezupełnie wszystkich polskich uniwersytetach tudzież kilku humanistycznych uczelniach prywatnych. Od 1957 roku istnieje Polskie Koledzy Nauk Politycznych (PTNP) będące członkiem-założycielem Międzynarodowego Towarzystwa Nauk Politycznych (IPSA).

Marketing polityczny
Zobacz więcej w osobnym artykule: Marketing w polityce (politologia).

Marketingiem politycznym nazywamy partia technik, które wykorzystuje się do stworzenia odpowiedniego obrazu kandydata wśród jego elektoratu, wypromowania jego osoby, wyróżnienia go z rywali i uzyskania określonej liczby głosów w sąsiedztwie jakim sposobem najmniejszym zużyciu środków (bądź pod ręką poniesieniu określonych środków dochrapać się maksymalną liczbę głosów). Określenie ta chociaż ogranicza marketing stateczny do czasu wyborów, wiążąc go z osobą konkretnego gra polityczna; w rzeczywistości działania marketingu politycznego prowadzone są przez skończony godzina, a politycy są wkomponowywani w obraz filmowy partii politycznej, w której działają.

Zobacz też

  • marketing polityczny
  • scena polityczna
  • przegląd zagadnień z zakresu politologii
  • metody w badaniach politologicznych

Przypisy

  1. ↑ Chodubski A., Wstęp do badań politologicznych, Gdańsk 2004
  2. ↑ Chmaj M., Żmigrodzki M., Przedmowa do teorii polityki, Lublin 1996
  3. Politologia w Polsce. Ilość badań i perspektywy rozwojowe, wobec red. T. Łoś-Nowak, Toruń-Wrocław 2008
  4. ↑ Roskin M., Cord R., Mediros A., Johanes S., Wprowadzenie do nauk politycznych, Poznań 2001
  5. ↑ Ryszka F., Nauka o polityce, Gród nad Wisłą 1984
  6. ↑ Tansey D., Nauki polityczne, Poznań 1997
  7. Wprowadzenie do nauki o państwie i polityce, przy red. B. Szmulika i M. Żmigrodzkiego, Lublin 2002
  8. ↑ Zieliński E., Nauka o państwie i polityce, Syreni gród 1999
biuro tłumaczeń pozycjonowanie cennik piłka nożna konstrukcje stalowe Przeprowadzki
forum dyskusyjne forum dyskusyjne Wizytówki warszawa Parki muzyka klasyczna